Cỏ mực (hay còn gọi là nhọ nồi, hạn liên thảo) là loại cỏ dại mọc khắp nơi ở Việt Nam nhưng lại được mệnh danh là “nhỏ nhưng có võ”. Đây là vị thuốc nam quen thuộc nổi tiếng với tác dụng cầm máu, hạ sốt, mát gan và bổ thận. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ đặc điểm, công dụng và những bài thuốc hay từ cây cỏ mực.
1. Đặc điểm cây cỏ mực
Tên khoa học: Eclipta prostrata, thuộc họ Cúc (Asteraceae). Cây còn có nhiều tên gọi khác như nhọ nồi, hạn liên thảo, mặc hán liên.
Hình thái: Cỏ mực là cây thân thảo nhỏ, cao khoảng 30–40cm. Thân có màu lục hoặc đỏ tía, phình lên ở các mấu và phủ lông cứng. Lá mọc đối, gần như không cuống, hai mặt có lông, mép khía răng rất nhỏ, dài khoảng 2–10cm. Hoa nhỏ màu trắng mọc ở đầu cành hoặc kẽ lá, đường kính chừng 1cm. Quả bế dẹt màu nâu đen. Khi vò nát lá, cây tiết ra thứ nước màu đen như mực — đây chính là nguồn gốc của tên gọi “cỏ mực”.
Phân bố & nơi mọc: Cây mọc hoang dại rất phổ biến ở những nơi ẩm ướt như ven ao hồ, bờ ruộng, vườn, mương nước trên khắp cả nước.
Bộ phận dùng: Toàn bộ phần trên mặt đất của cây. Có thể dùng tươi hoặc phơi khô; khi cần tăng tác dụng cầm máu thì sao qua hoặc sao cháy.
2. Tác dụng của cây cỏ mực
Theo y học cổ truyền: Cỏ mực có vị ngọt, chua, tính hàn, quy vào kinh tỳ, vị, can và thận. Cây có tác dụng thanh nhiệt, lương huyết (mát huyết), cầm máu, giải độc, ích âm và bổ gan thận. Vì vậy thường được dùng trong các chứng huyết nhiệt, sốt cao, chảy máu cam, ho ra máu, tiểu ra máu, rong kinh, mề đay, mẩn ngứa và can thận âm hư.
Theo nghiên cứu hiện đại: Viện Dược liệu Việt Nam đã nghiên cứu và ghi nhận cỏ mực có tác dụng cầm máu, chống lại tác dụng của thuốc chống đông dicumarin, làm tăng trương lực cơ tử cung. Cây còn chứa nhiều hoạt chất có đặc tính kháng khuẩn, khử trùng, chống oxy hóa (carotene), hỗ trợ bảo vệ gan, kích thích mọc tóc và giàu sắt nên hữu ích cho người thiếu máu.
3. Các bài thuốc chữa bệnh từ cây cỏ mực
3.1. Hạ sốt: Dùng cỏ mực 20g, sài đất 20g, củ sắn dây 20g, ké đầu ngựa 12g, cây cối xay 16g và cam thảo đất. Sắc lấy nước uống, mỗi ngày một thang.
3.2. Cầm máu cam: Cỏ mực 20g, hoa hòe sao đen 20g, cam thảo đất 16g. Sắc lấy nước uống mỗi ngày một thang.
3.3. Chữa sốt xuất huyết nhẹ: Cỏ mực 20g, lá trắc bá sao đen 12g, hoa hòe sao đen 12g, củ hoặc lá sắn dây 20g, cam thảo đất 16g. Sắc uống mỗi ngày một thang.
3.4. Cơ thể suy nhược, thiếu máu, ăn không ngon: Cỏ mực 100g, mần trầu 100g, gừng khô 50g. Chặt nhỏ, sao sơ, đổ thêm 3 chén nước dừa tươi, nấu cạn còn khoảng 8 phân nước, uống 2 lần mỗi ngày.
4. Lưu ý khi sử dụng
Cỏ mực tuy lành tính nhưng cần dùng đúng cách để tránh tác dụng không mong muốn:
- Người bị viêm đại tràng mạn tính, đại tiện phân lỏng, hay sôi bụng, tỳ vị hư hàn không nên dùng.
- Phụ nữ mang thai cần thận trọng vì cỏ mực có thể gây sảy thai.
- Dùng quá liều có thể gây kích ứng dạ dày, buồn nôn, nôn; đôi khi gây ngứa, khô vùng sinh dục.
- Người đang dùng thuốc điều trị hoặc có bệnh nền nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Tóm lại, cỏ mực (nhọ nồi) là một vị thuốc nam dân dã nhưng giá trị, đặc biệt nổi bật với tác dụng cầm máu, hạ sốt và bổ gan thận. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn và hiệu quả, bạn nên dùng đúng liều lượng và hỏi ý kiến thầy thuốc khi cần điều trị bệnh cụ thể.
Nguồn tham khảo: Vinmec (vinmec.com) — bài “Cây nhọ nồi có tác dụng gì?” và “Cây nhọ nồi chữa được bệnh gì?”.
